Cukrzyca: choroba, która milczy, zanim zacznie krzyczeć 

Cukrzyca jest chorobą, która coraz częściej występuje zarówno w Polsce, jak i na świecie. Międzynarodowa Federacja Cukrzycy szacuje, że 589 milionów dorosłych w wieku 20-79 lat żyje z tą chorobą – to 1 zgon na 9 osób. Liczba ta może wzrosnąć aż do 853 milionów do 2050 roku. Powikłania cukrzycy były przyczyną 3,4 miliona zgonów w 2024 roku co oznacza jeden co 9 sekund, a koszty leczenia cukrzycy na świecie przekroczyły 1 bilion dolarów. 

W Polsce szacuje się, że liczba osób z cukrzycą wynosi około 3 miliony, a kolejne 700 tys. do 1 miliona nie jest jej świadome. Jest to możliwe poprzez fakt, że cukrzyca typu 2 rozwija się bardzo powoli, a jej objawy łatwo przypisać innym przyczynom takim jak zmęczenie czy stres. Liczby te uwidaczniają ciągle rosnący problem, który wymaga szerzenia edukacji w zakresie optymalnych zachowań zdrowotnych, ale także pogłębiania wiedzy i zwiększania liczby osób wyspecjalizowanych w pomocy i leczeniu pacjentów żyjących z tą chorobą.

A czym tak właściwie jest cukrzyca ?

Cukrzyca jest definiowana jako grupa chorób metabolicznych, charakteryzująca się hiperglikemią, wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny, czyli hormonu wydzielanego przez komórki β trzustki niezbędnego do regulacji poziomu glukozy we krwi. Metabolizm to przemiana materii, a więc jest to całokształt reakcji chemicznych i procesów zachodzących w komórkach ciała, które przekształcają pożywienie w energię niezbędną do życia. Natomiast hiperglikemia to stan podwyższonego stężenia glukozy we krwi. To głównie ona, w stanie przewlekłym, jest przyczyną uszkodzenia, zaburzenia czynności lub niewydolności różnych narządów, szczególnie nerek, nerwów, oczu, serca i naczyń krwionośnych. 

Objawy, które mogą świadczyć o cukrzycy (hiperglikemii) to:

• częste oddawanie moczu, 
• ciągłe i silne pragnienie, 
• nagły spadek masy ciała (niewytłumaczony celowym odchudzaniem),
• zaburzenia widzenia, 
• osłabienie i senność. 

Czasem występują także takie objawy jak nadmierny apetyt, infekcja skórna, świąd, objawy neuropatii obwodowej (ból, parestezje), niepowodzenia ciąży. W przypadku wystąpienia tych objawów, nie należy ich ignorować. W takiej sytuacji konieczne jest oznaczenie stężenia glukozy we krwi, co pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy występują zaburzenia mogące świadczyć o rozwoju cukrzycy. 

Źródła:
IDF Diabetes Atlas 11th edition 2025

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Pomyłka odporności czy zmęczenie metabolizmu? Poznaj różnice między typami cukrzycy

W grupie chorób nazywanych cukrzycą występuje kilka jej rodzajów, które różnią się przyczyną oraz sposobem leczenia. Obecnie klasyfikacja tej choroby wygląda następująco: 

• cukrzyca typu 1 – autoimmunologiczna destrukcja komórek β trzustki,
• cukrzyca typu 2 – postępująca utrata zdolności komórek β trzustki do prawidłowego wydzielania z towarzyszącą insulinoopornością;
• inne specyficzne typy cukrzycy: genetyczne defekty czynności komórki β, genetyczne defekty działania insuliny, choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki, endokrynopatie, rzadkie postaci cukrzycy wywołane procesem immunologicznym, inne uwarunkowane genetycznie zespoły związane z cukrzycą;
• hiperglikemia po raz pierwszy rozpoznana w ciąży: cukrzyca w ciąży lub cukrzyca ciążowa.

Najczęściej spotykanym typem cukrzycy jest cukrzyca typu 2. Jest to około 85-90% wszystkich przypadków tej choroby. Cukrzyca typu 1 stanowi około 10%, co w Polsce daje około 200-300 tys. osób i najczęściej wykrywana jest wśród dzieci i młodzieży. 

Co różni te typy cukrzycy? Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna co oznacza, że układ odpornościowy błędnie uznaje własne zdrowe tkanki za obce i atakuje je – w tym przypadku niszczy komórki β trzustki produkujące insulinę. Kluczową rolę odgrywają tu geny, ale potrzebny jest tu także czynnik środowiskowy (np. infekcja wirusowa, zmiany w mikrobiomie), który „uruchamia” atak. Cukrzyca typu 2 rozwija się inaczej – komórki organizmu stopniowo przestają reagować na insulinę (insulinooporność), a trzustka z czasem nie nadąża z jej produkcją. Tu główną rolę odgrywają takie czynniki jak nadmiar tkanki tłuszczowej, brak ruchu, wiek i genetyka – proces ten narasta zwykle latami, zanim ujawni się pełnoobjawowa cukrzyca.
Podsumowując typ 1 to pomyłka układu odpornościowego, natomiast typ 2 to efekt metabolicznego „zmęczenia” organizmu, na które w dużej mierze wpływa styl życia.

Pozostałe, wspomniane powyżej typy cukrzycy stanowią obecnie jedynie około 1% przypadków, jednak ze względu na zróżnicowane przyczyny bywają trudniejsze do prawidłowego rozpoznania.

Źródła:
IDF Diabetes Atlas 11th edition 2025

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Natalia Krawczyk